BIBLIOGRAFJA:
1. A. Graś „Porozumienie z Schengen – geneza i stan obecny“. „Polska droga do Schengen. Opinie ekspertów.“ Warszawa 2001, s. 11-39.
2. The Schengen acquis integrated into the European Union / Council of the European Union. Luxembourg : Office for Official Publications of the European Communities, 2001.
3. Lietuva Europos Sąjungoje : pirmieji metai// Gaidys, M. Gedvilaitė, A. Jasilionienė, V. Kasparavičienė, E. Kocai, E. Krukauskienė, R. Lazutka, D. Liutikas, G. Maniukaitė, I. Matonytė, A.V. Matulionis, D. Mikulėnaitė, A. Novelskaitė, K. Rybakova, D. Skučienė, V. Stankūnienė, L. Šumskaitė, V. Tretjakova, I. Trinkūnienė, A. Vosyliūtė, L. Žalimienė, V. Žilinskaitė. Vilnius, 2005.
4. Aleksander Maksimczuk, Leszek Sidorowicz „Ochrona granic i obsługa ruchu granicznego”, Warszawa, 2007.
5. Beczala J. „Układ z Schengen.Wsólpraca policji i organów sprawiedliwości po Maastricht”, Lódż 1998.
6. Agnieszka Kacperska „Unia Europejska”Leksykon integracji.
Układ z Schengen
Układ z Schengen jest umową międzynarodową, zawartą, między niektórymi krajami członkowskimi Unii Europiejskiej, mającą na celu zapewnienie swobody przepływu osób na obszarze składającym się z terytoriów państw sygnatariuszy. Układ z Schengen – został zawarty w miejscowości Schengen w Luksemburgu, 14 czerwca 1985 roku. Porozumienie znosi kontrolę osób przekraczających granice między państwami członkowskimi, a w zamian za to wzmacnia współpracę w zakresie bezpieczeństwa i polityki azylowej. Układ dotyczy również współpracy przygranicznej policji.
13 lipca 1984 roku Niemcy i Francja zawarły porozumienie w Saarbrücken. Była to dwustronna umowa w sprawie ułatwiania obywatelom obu państw przekraczania wspólnej granicy. Umowa ta dotyczyła jedynie kontroli na drogowych przejściach granicznych. Umową z Saarbrücken zainteresowały się kraje Beneluksu, mające już doświadczenie w funkcjonowaniu unii paszportowej. Wykorzystano więc część rozwiązań z Saarbrücken i zawarto nową umowę. W 1985 roku w miejscowości Schengen podpisano porozumienie o stopniowym znoszeniu kontroli na wspólnych granicach (tzw. Schengen I) między krajami Unii Gospodarczej Beneluksu, Francją i RFN. Umowa ta została zawarta poza wspólnotowym porządkiem prawnym.
Od 1986 r. wprowadzono zwykłą kontrolę wzrokową na granicy dokonywaną w stosunku do pojazdów przekraczających ją ze zmniejszoną prędkością. Natomiast 26 marca 1995 r. całkowicie zniesiono kontrolę na granicach. W 1995 r. na mocy układu z 1990 r. również Hiszpania i Portugalia stały się pełnoprawnymi członkami Grupy. Włochy, Grecja, Austria oraz pięć krajów nordyckich (Dania, Finlandia, Szwecja, Norwegia, Islandia) uzyskały wówczas status obserwatorów.
Układ jest otwarty dla wszystkich członków Unii Europejskiej. Wynikająca z niego swoboda przepływu osób wewnątrz tzw. strefy Schengen dotyczy nie tylko obywateli państw – sygnatariuszy, ale wszystkich osób wszelkiej narodowości i o dowolnym obywatelstwie, które przekraczają granice wewnętrzne na terenie objętym porozumieniem. Do układu Schengen należy obecnie trzynaście państw Unii Europejskiej. Islandia i Norwegia, wchodzące w skład Związku Paszportowego Krajów Nordyckich, są z grupą z Schengen stowarzyszone. Przyjęcie przepisów wynikających z Układu z Schengen jest jednym z wymogów uzyskania członkostwa w Unii Europejskiej przez kraje kandydujące, tak więc w przyszłości strefa swobodnego, niekontrolowanego przepływu osób znacznie się powiększy i obejmie prawie całą Europę.
Swobodny przepływ osób w ramach Wspólnot Europejskich był ograniczony istnieniem kontroli granicznych na większości granic między państwami członkowskimi WE (wyjątek stanowiły państwa Beneluksu). Brak zgody na zniesienie kontroli na granicach między wszystkimi krajami Wspólnot sprawił, że Niemcy i Francja zawarły 13 lipca 1984 r. porozumienie w Saarbrücken. Była to dwustronna umowa w sprawie ułatwiania obywatelom obu państw przekraczania wspólnej granicy. Umowa ta dotyczyła jedynie kontroli na drogowych przejściach granicznych.
Umową z Saarbrücken zainteresowały się kraje Beneluksu, mające już doświadczenie w funkcjonowaniu unii paszportowej. Wykorzystano więc część rozwiązań z Saarbrücken i zawarto nową umowę. 14 czerwca 1985 r. w miejscowości Schengen podpisano porozumienie o stopniowym znoszeniu kontroli na wspólnych granicach (tzw. Układ Schengen I) między krajami Unii Gospodarczej Beneluksu, Francją i RFN). Umowa ta została zawarta poza wspólnotowym porządkiem prawnym.